Wieczne odpoczywanie

instalacja złożona z 31 lightboxów (40×30 cm każdy), 1 ikony autorstwa Ewy Kolarz (inspirowanej ikoną z cmentarza wojennego Dušana Jurkoviča na Przełęczy Małastowskiej), kilkudzięsięciu sztuk garderoby męskiej z wyhaftowanymi nań aforyzmami Franza Kafki (ze zbioru „Rozważania o grzechu, cierpieniu, nadziei i słusznej drodze“) oraz ścieżki dźwiękowej autorstwa dr Mateusza Bednarza.

Bezpośrednim impulsem do powstania prac składających się na instalację „Wieczne odpoczywanie“ była zbrojna napaść Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Bezsens i okrucieństwo tej wojny poraża. Przypomina jedne z najkrwawszych jakie miały miejsce na ziemiach polskich, chociażby te z okresu pierwszej wojny światowej na terenie Galicji. Świadectwem tychże jest około 400 cmentarzy wojennych, powstałych jeszcze podczas działań wojennych, rozrzuconych po całej południo-wschodniej Polsce. Inicjatywa ich powstania, a właściwie ich realizacji, wiąże się ściśle z Krakowem.

W tej grupie wyróżniają się nekropolie zaprojektowane przez wybitnego architekta słowackiego Dušana Jurkoviča i zrealizowane pod jego nadzorem. W tych realizacjach piękno i dramat są często splecione, tworząc kompleksową i bogatą wrażeniowo tkankę sztuki. Nie bez znaczenia jest lokalizacja wspomnianych cmentarzy, osadzonych w krajobrazach Beskidu Niskiego.

W czasie – dokładnie – gdy Jurkovič tworzył swoje ekumeniczne nekropolie, inny obywatel Cesarstwa Austro-Węgierskiego, w odległym zakątku imperium, w małej miejscowości Zürau, zmagając się ze śmiertelną chorobą pisał miniteksty, które złożyły się na zbiór zatytułowany „Aforyzmy z  Zürau“. Kolekcję tę, już po śmierci Franza Kafki – bo o nim jest mowa – jego przyjaciel Max Brod zatytułował „Rozważania o grzechu, cierpieniu, nadziei i słusznej drodze“.

Sentencje wspomnianego zbioru znakomicie ilustrują uniwersalizm dzieła Kafki, poruszają tematy i przedstawiają sytuacje, które są zrozumiałe i inspirujące dla czytelników na całym świecie, niezależnie od kultury czy kontekstu społecznego. Wiąże się to ze sposobem, w jaki Kafka przedstawia ludzkie doświadczenia. Jego prace są otwarte na różnorodne interpretacje i mogą znaleźć rezonans w sercach czytelników na całym świecie, niezależnie od ich kultury czy kontekstu społecznego.

Tu również piękno spotyka się z dramatem.

Zbiór „Rozważania o grzechu, cierpieniu, nadziei i słusznej drodze“ stanowi inspirację dla dzieł plastycznych realizowanych w różnych mediach i przez różne grupy społeczne w ramach projektów artystyczno-badawczych, takich jak „Kafka – przełamywanie granic“ czy „Kafka – Oswajnie Obcego“. Brali w nich udział artyści z Krakowa i innych ośrodków akademickich w Polsce ale także z Republiki Czeskiej czy z Niemiec.

Realizując „Wieczne odpoczywanie” autor projektu wiąże (konfrontuje) nie tylko twórczość Kafki i Jurkoviča (odwiedził i zaangażował w projekt wszystkie znane nekropolie wojenne słowackiego architekta), ale także pochyla sie nad losem mieszkańców Beskidu Niskiego i Ústecký’ego kraju (Zürau), z których deportowano po drugiej wojnie światowej setki tysięcy ludzi, dewastując tkankę kulturową tych krain.

Podnosi też problem roli rozpadu i destrukcji w twórczości (zdjęcia wykorzystane w lightboxach poddane zostały różnym „operacjom plastycznym“, napiętnowane ostrymi narzędziami, poddane żywiołom.

Mocno też akcentuje symbol i znaczenie światła (lightboxy).